أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
515
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
اگر به نظر اجمالى در سراسر زندگانى مرحوم حاجى سيّد نصر اللّه اخوى معروف بتقوى بنگريم كه هشتاد و شش سال عمر خود را در چه صرف كرده ، و بچه چيز علاقه داشته ، و چه كارى و خدمتى براى مردم انجام داده ، در همان لحظهء اولى علاقهء فوق العادهء او بعلم و دانش در نظر مجسّم مىشود . در تمام دورهء زندگانى او شايد روزى نبوده است كه از كتاب و مطالعه و تحقيق و تدريس و تصحيح كتب مفيد و ترويج معارف فارغ مانده و در بيكارى و بطالت گذرانده باشد . مشاغل دولتى و وظايف اجتماعى ديگر هم او را از اشتغال بكسب مزيد علم و اطّلاع مانع نميشد . بمحض آنكه از كار رسمى فراغتى حاصل ميكرد بكتاب و مطالعه ميپرداخت و ميتوان گفت كه نه عشر زندگانى خود را در كتابخانهء خود گذرانده و به كار علمى صرف كرده ، و انجام هر مقصود علمى را كه در نظر ميگرفته با صبر و بردبارى و حوصلهء بسيار باتمام ميرسانده ، تصحيح مرزباننامه و ديوان ناصر خسرو و تهيّهء نسخهء كامل آن كه در خلال كارهاى علمى ديگر وى صورت گرفته و مقابله با نسخههاى مختلف كه بعضى پرغلط و بعض ناقص بوده شايد بيست سال طول كشيده ، و به همين نحو كتب بسيارى تصحيح كرده و كامل نموده ، و طبع معدود زيادى از كتب نفيس را تشويق كرده كه اين مختصر گنجايش شرح آن را ندارد . در زمينهء نشر و ترويج فرهنگ توجّه مخصوص بكتب تفسير داشته مدّتى تفسير صافى را تدريس مينمود ، علاقهء او بتفسير تا حدّى از مقدّمهء تفسير شبّر كه بقلم آن مرحوم است واضح ميگردد ، و اكنون چند جمله از آن شرح عينا نقل ميگردد تا اين علاقه از گفتهء ايشان بهتر آشكار گردد : « بسمه تعالى - اين نسخهء شريف و گوهر نفيس تفسير سيّد عبد اللّه شبّر كه از نظر مطالعه كنندگان ميگذرد متجاوز از بيست و پنج سال است كه بدست من افتاده . اشتياق مفرط كه از به دو جوانى و اوان تحصيل بمطالعهء تفسير داشتم هميشه مرا به اين مائدهء آسمانى و كاميابى از لذيذترين غذاى روحانى دعوت ميكرد و بانشاطترين وقت خود را صرف تأمّل و تدبّر در لطائف كلام ربّانى مينمودم چون به اين تفسير برخوردم و مزاياى آن را با ديگر تفاسير مقايسه كردم يافتم كه با وجازت و سلاست عبارت متضمّن دقائق و نكات بسيار و با كمال فصاحت و اختصار مشتمل بر حقايق و معانى بيشمار است